Wanneer liggen pepernoten officieel in de winkel?

Pepernoten liggen al vanaf week 36, de eerste week van september, officieel in de Nederlandse supermarkten. Dat is al jarenlang zo, en dus worden ze niet ieder jaar vroeger in de schappen gelegd, ook al voelt dat voor veel mensen wel zo. De vroege verschijning heeft vooral te maken met vast beleid, warme nazomers en een enkele supermarkt die zelf een streepje voor neemt.

Herken je het gevoel dat je nog in je zomerkleren loopt terwijl de eerste zakjes pepernoten alweer in het schap liggen? In dit artikel lees je precies waarom dat gebeurt, wat het verschil is tussen een pepernoot en een kruidnoot, en hoe je dit thema leuk kunt gebruiken thuis of in de klas.

In Nederland geldt al lange tijd hetzelfde landelijke moment voor de verkoop van peper- en kruidnoten: vanaf week 36. Dat is meestal eind augustus of begin september, ongeveer twee maanden voordat Sinterklaas in het land aankomt.

Zo werkt het proces in de praktijk:

• Grote pepernotenfabrikanten leveren hun voorraad meestal al in augustus aan de supermarkten
• Winkels leggen de zakjes vervolgens vanaf de eerste week van september in de schappen
• Dit patroon is al jarenlang hetzelfde, ondanks wat veel mensen denken

Producenten als Bolletje bevestigen dat kruidnoten al zeker tien tot vijftien jaar rond dezelfde periode in de winkel verschijnen.

Waarom liggen ze soms toch al eerder?

Ondanks het vaste landelijke moment duiken er ieder jaar wel ergens pepernoten op die nog vóór augustus in de schappen liggen. Dit is meestal het werk van individuele supermarkten die net iets sneller willen zijn dan de rest.

Enkele bekende voorbeelden uit de praktijk:

1. Een Jumbo-filiaal in het Overijsselse Goor verkocht in 2021 al in juli zelfgemaakte kruidnoten
2. Een Albert Heijn-vestiging in Doetinchem had eind juli al pepernoten in de schappen liggen
3. Sommige ketens starten al in week 35, een week eerder dan de meeste andere supermarkten

Deze vroege pepernoten komen meestal niet van de grote fabrikanten, die pas in augustus leveren. In plaats daarvan laat de winkel het strooigoed dan zelf bakken bij een eigen bakkerij, waardoor ze niet hoeven te wachten op de gebruikelijke leveringsdatum.

Waarom het vroeger vóelt dan het is

Ook al blijft het officiële verkoopmoment al jaren hetzelfde, toch heeft bijna iedereen het gevoel dat pepernoten steeds vroeger verschijnen. Dat komt door een paar factoren die los staan van de daadwerkelijke verkoopdatum.

• Het weer speelt een grote rol.Valt week 36 samen met een warme nazomer, dan voelt de sinterklaassfeer nog ver weg, en lijkt het strooigoed daardoor extra vroeg
• De geur van specerijen wekt winterse associaties op.Kaneel en piment, twee smaakmakers in kruidnoten, roepen bij veel mensen meteen een winters gevoel op, wat niet past bij een zonnige zomerdag
• Sociale media versterken het beeld.Eén foto van een vroege supermarkt gaat vaak breed rond, waardoor het lijkt alsof alle winkels tegelijk zijn begonnen

Zo ontstaat het idee dat pepernoten ieder jaar eerder verschijnen, terwijl de daadwerkelijke verkoopdatum al jaren stabiel rond begin september ligt.

Pepernoot of kruidnoot: wat is het verschil?

Veel mensen gebruiken de woorden pepernoot en kruidnoot door elkaar, maar technisch gezien zijn het niet helemaal dezelfde lekkernij. Het verschil zit vooral in vorm en textuur.

• De pepernootbestaat al honderden jaren, heeft een onregelmatige vorm en smaakt een beetje naar taaitaai
• De kruidnootis de kleine, knapperige variant die tegenwoordig het vaakst in de schappen ligt

Volgens een bekende producent van strooigoed is dit onderscheid eigenlijk niet zo belangrijk: pepernoot geldt als familienaam voor alle soorten pepernoten, dus ook voor de kruidnoot.

Wat gebeurt er in de fabriek tijdens de zomer?

Het lijkt misschien vreemd, maar juist tijdens de zomermaanden draaien de pepernotenfabrieken op volle toeren. Het productieproces begint al in april, zodat er in het najaar genoeg voorraad ligt voor de grote vraag.

• De productie start voorzichtig in april en mei
• De piek ligt in juni, juli en augustus, wanneer machines soms zelfs 's nachts doordraaien
• Vanaf augustus gaat het gebakken strooigoed richting de supermarkten
• In november staan de ovens stil, want dan is alles allang gebakken

Een Nederlander eet gemiddeld zo'n 395 pepernoten per jaar, wat neerkomt op bijna 600 gram. Al dat lekkers moet dus wel érgens vandaan komen, ruim voordat de decembermaand begint.

Praktische tips voor thuis en in de klas

Het pepernotenseizoen leent zich uitstekend voor een leuk gesprek of activiteit met kinderen. Zo maak je er samen iets leerzaams van.

Voor thuis:

• Leg uit dat pepernoten al vanaf de zomer worden gebakken, zodat er op tijd genoeg voorraad is
• Laat je kind zelf pepernoten proeven en vragen of het een "echte" pepernoot of een kruidnoot is
• Gebruik de vroege pepernoten als leuke aftrap richting de sinterklaasperiode, zonder alle andere tradities al te vroeg te starten

Voor in de klas:

• Bespreek samen waarom fabrieken al in de zomer beginnen met bakken, als klein lesje over productieprocessen
• Laat kinderen tellen hoeveel pepernoten ze denken dat een gemiddeld gezin per jaar eet, en vergelijk dat met het echte gemiddelde
• Organiseer een eigen "pepernoten bakken"-moment in de klas, met echt deeg dat kinderen zelf tot bolletjes mogen rollen
• Bespreek het verschil tussen pepernoten en kruidnoten als klein taallesje over woorden en herkomst